Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Επιστημονικές Διαμάχες.

Οι επιστηµονικές διαµάχες αποτελούν αποκλίσεις από την «κανονική» πορεία ανάπτυξης της επιστηµονικής γνώσης; Είναι επεισόδια που αφορούν περισσότερο τις διαπροσωπικές σχέσεις των εµπλεκόµενων παρά την ίδια την επιστήµη; Εκφράζουν τη σύγκρουση ανάµεσα στους υποστηρικτές δύο διαφορετικών τρόπων θεώρησης συγκεκριµένων φαινοµένων; Προφανώς οι επιστηµονικές διαµάχες σχετίζονται µε όλα τα παραπάνω. Οι µελέτες όµως των τελευταίων ετών οδήγησαν σε µία πολύ πιο σύνθετη εικόνα των επιστηµονικών διαµαχών. Το σηµείο στο οποίο συγκλίνουν όλοι οι ιστορικοί και κοινωνιολόγοι της επιστήµης είναι ότι οι επιστηµονικές διαµάχες δεν πρέπει να αντιµετωπίζονται ως διαφορετικής µορφής περιστατικά από τα υπόλοιπα γεγονότα που αφορούν την επιστηµονική δραστηριότητα.

Για να χαρακτηριστεί µια επιστηµονική διαφωνία διαµάχη θα πρέπει να έχει κάποια εύλογη χρονική διάρκεια και οι εµπλεκόµενες πλευρές να διατυπώσουν δηµόσια τα επιχειρήµατα και αντεπιχειρήµατά τους. Η διαµάχη είναι κάτι περισσότερο από µια απλή διαφωνία ή συζήτηση επί επιστηµονικών θεµάτων: 
Τα αντιτιθέµενα µέρη θα πρέπει να υποστηρίζουν το καθένα µια συγκεκριµένη άποψη, την οποία να θεωρούν τόσο σηµαντική ώστε να την υπερασπίζονται δηµόσια. 
Επίσης, για να θεωρηθεί µια διένεξη µεταξύ επιστηµόνων επιστηµονική διαµάχη, θα πρέπει η διακύβευσή της να αφορά την πρακτική της αντίστοιχης επιστηµονικής κοινότητας συνολικά. Μια επιστηµονική διαµάχη λοιπόν είναι εξ ορισµού µια δηµόσια διαδικασία, στο πλαίσιο της οποίας εκφράζονται απόψεις που επιζητούν να γίνουν αποδεκτές εκ µέρους της εκάστοτε επιστηµονικής κοινότητας και να µετασχηµατίσουν την πρακτική της. Γι' αυτό και συχνά εµπλέκονται σ' αυτή µεγάλα τµήµατα της κοινότητας ή τουλάχιστον παρακολουθούν εκ του σύνεγγυς την εξέλιξή της. Οι πιο κρίσιµες επιστηµονικές διαµάχες µετασχηµατίζουν τη φυσιογνωµία ενός επιστηµονικού κλάδου µερικές φορές τόσο ριζικά που µπορεί να οδηγήσουν στη δηµιουργία νέων επιστηµονικών κλάδων.

Είναι προφανές ότι µια τέτοια διαδικασία συνδυάζει στοιχεία φιλοσοφικής, κοινωνικής και µεθοδολογικής φύσης.

Υπάρχουν πολλά είδη διαµαχών. Ο E. McMullin έχει προτείνει το χωρισµό των επιστηµονικών διαµαχών στις τρεις ακόλουθες κατηγορίες:

∆ιαµάχη γεγονότων: Στη διάρκεια αυτών των διενέξεων αµφισβητείται η ύπαρξη ιδιοτήτων που παρατηρούνται πειραµατικά ή η ορθότητα συγκεκριµένων παρατηρήσεων και των αντίστοιχων συναγωγών. Π.χ. η διαµάχη του Γαλιλαίου µε το Scheiner για τις ηλιακές κηλίδες.

∆ιαµάχη θεωριών: Αφορά κυρίως τη διατύπωση θεωρητικών σχηµάτων που περιγράφουν παρατηρούµενα φαινόµενα και προβλέπουν την πειραµατική συµπεριφορά συγκεκριµένων συστηµάτων. Π.χ. η διαµάχη του Νεύτωνα µε το Hooke σχετικά µε τα ερµηνευτικά σχήµατα για τα πειράµατα του πρώτου µε το φως.

∆ιαµάχη αρχών: Σχετίζεται µε τη νοµιµοποίηση των οντολογικών ή µεθοδολογικών αρχών που διέπουν την πρακτική ορισµένου επιστηµονικού κλάδου. Π.χ. η διαµάχη του Νεύτωνα µε τους πολέµιους της άποψής του περί «δράσης από απόσταση».

Είναι προφανές ότι καµία διαµάχη στην ιστορία της επιστήµης δεν ταυτίζεται αποκλειστικά µε κάποια από τις παραπάνω κατηγορίες. Τις πιο πολλές φορές σε µια επιστηµονική διαµάχη συναντάµε περισσότερες από µία µορφές διένεξης, αφού η ίδια η άσκηση της επιστηµονικής πρακτικής περιλαµβάνει, µε τρόπο που είναι αδύνατο να διαχωριστούν, το εµπειρικό, το θεωρητικό και το οντολογικό επίπεδο. Το ενδιαφέρον που έχουν αυτού του τύπου οι ταξινοµήσεις είναι ότι βοηθούν τον ιστορικό να φέρει στην επιφάνεια τα συγκεκριµένα χαρακτηριστικά της διαµάχης που µελετά και να αναδείξει τον ιδιαίτερο ρόλο που αυτή έπαιξε στη συγκρότηση της πρακτικής ενός ορισµένου επιστηµονικού κλάδου.

Πώς τελειώνει µια επιστηµονική διαµάχη; Μολονότι µια εύλογη απάντηση θα µπορούσε να είναι «µε την πειραµατική επιβεβαίωση της αλήθειας µιας θεωρίας ή µε την παραγωγή µιας συνεπούς θεωρητικής σύνθεσης από µια σειρά νέων πειραµατικών δεδοµένων», η κατάσταση είναι συνήθως εξαιρετικά πιο σύνθετη. ∆εν είναι λίγες οι περιπτώσεις που η θεωρητική σύνθεση που επικρατεί στη διάρκεια µιας διαµάχης στηρίζεται στα ίδια πειραµατικά δεδοµένα που στηριζόταν και η αντίπαλή της θεωρία. Όπως επίσης δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις που τα νέα πειραµατικά δεδοµένα µπορούν να εξηγηθούν εξίσου ικανοποιητικά τόσο από τη νέα θεωρία όσο και από µια µετασχηµατισµένη εκδοχή της παλιάς.

Είναι επίσης χαρακτηριστικό των διαµαχών ότι καµιά διαµάχη δεν τελειώνει µε «καθαρό» τρόπο. Η κοινωνική οργάνωση της επιστηµονικής κοινότητας, η οποία συνήθως καθορίζεται από την ευρύτερη κοινωνική πραγµατικότητα, δεν επηρεάζει µόνο τους όρους ύπαρξης µιας άποψης στο εσωτερικό της. Στο βαθµό που οι επιστηµονικές διαµάχες είναι δηµόσιες, η κοινότητα ως κοινωνικό σώµα αποφασίζει και για την εγκυρότητα των κριτηρίων που χρησιµοποιούνται για την αποδοχή ή την απόρριψη των αντιτιθέµενων απόψεων. Από αυτή την άποψη ο τερµατισµός µιας διαµάχης είναι µια εξαιρετικά πολύπλοκη υπόθεση – και αυτό, µαζί µε τη µορφολογική ποικιλία τους, είναι που καθιστά τη µελέτη των επιστηµονικών διαµαχών ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον αντικείµενο µελέτης για τους ιστορικούς της επιστήµης.

Iστορία της Φυσικής και της Xηµείας.

Kώστας Γαβρόγλου.


Σχόλια

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

Απλή Αρμονική Ταλάντωση (Α.Α.Τ) Εξισώσεις κίνησης

Περιοδικά ονομάζονται τα φαινόμενα που επαναλαμβάνονται με τον ίδιο τρόπο σε ίσα χρονικά διαστήματα. Π.χ. ομαλή κυκλική κίνηση, κίνηση εκκρεμούς, περιστροφή γης γύρω από τον ήλιο κ.ά.
(Σκέψου μερικά ακόμη…)
Στοιχεία περιοδικής κίνησης Κάθε περιοδική κίνηση χαρακτηρίζεται από τα παρακάτω τρία στοιχειά:
Περίοδος (Τ) ενός περιοδικού φαινομένου ονομάζεται ο χρόνος που απαιτείται για μια πλήρη επανάληψη του φαινομένου ή ο χρόνος που μεσολαβεί μεταξύ δύο διαδοχικών επαναλήψεων του φαινομένου.
Η περίοδος είναι μονόμετρο μέγεθος και η μονάδα μέτρησής της είναι το 1 sec.

Συχνότητα (f) ενός περιοδικού φαινομένου ονομάζεται το φυσικό μέγεθος του οποίου το μέτρο θα δίνεται από το σταθερό πηλίκο του αριθμού Ν των επαναλήψεων του φαινομένου σε κάποιο χρόνο t, προς το χρόνο αυτό.Δηλαδή: Η συχνότητα είναι μονόμετρο μέγεθος και έχει μονάδα μέτρησης το 1 sec-1 ή 1 κύκλος/sec ή 1 Hz (Hertz).



Σχέση μεταξύ περιόδου – συχνότητας Επειδή σε χρόνο t ίσο με μια περίοδο Τ έχουμε μια επανάληψη (Ν=1) του φαινομένου έχουμ…

Ενέργεια Ταλάντωσης

Η ενέργεια της ταλάντωσης Ε (ή ολική ενέργεια) ενός συστήματος που εκτελεί απλή αρμονική ταλάντωση ισούται με την ενέργεια που προσφέραμε αρχικά στο σύστημα για να το θέσουμε σε κίνηση (ταλάντωση). 




Η ενέργεια αυτή θα δίνεται από τη σχέση:  Από την σχέση αυτή προκύπτει ότι το πλάτος Α καθορίζεται από την ενέργεια της ταλάντωσης, δηλαδή από την ενέργεια που προσφέραμε αρχικά στο σύστημα ώστε να αρχίσει να ταλαντώνεται. Σε όλη την διάρκεια της ταλάντωσης η ενέργεια παραμένει σταθερή. Η ενέργεια μιας απλής αρμονικής ταλάντωσης είναι σταθερή και ανάλογη µε το τετράγωνο του πλάτους της.

Απόδειξη της παραπάνω σχέσης. Αν το σώμα βρίσκεται ακίνητο στην θέση ισορροπίας, για να μετακινηθεί σε µια άλλη θέση πρέπει να του ασκηθεί κατάλληλη εξωτερική δύναμη Fεξ . Κατά την μετακίνηση αυτή θα ασκείται στο σώμα και η δύναμη επαναφοράς. 

Για να μετακινηθεί το σώμα στην θέση (x) θα πρέπει το μέτρο της εξωτερικής δύναμης να είναι ίσο µε το μέτρο της δύναμης επαναφοράς και να έχει αντίθετη φορά, σε κάθε χρονι…

Ταλάντωση και Ελατήριο

Ελατήριο ονομάζεται ένα μηχανικό εξάρτημα το οποίο έχει την ικανότητα να αποθηκεύει μηχανική ενέργεια παραμορφώμενο προσωρινά. Συνήθως το σχήμα είναι ελικοειδές, αλλά υπάρχουν και ελατήρια σε σχήμα ράβδου, οι σούστες.
Το κάθε ελατήριο μπορεί να παραμορφωθεί ως προς μία διάστασή του υπό την επίδραση δύναμης. Όταν ασκείται δύναμη σε αυτήν τη διάσταση, το ελατήριο παραμορφώνεται αποθηκεύοντας το έργο της δύναμης.
Ιδανικό ελατήριο Σε ιδανικά θεωρητικά ελατήρια ισχύει απόλυτα ο νόμος του Hook, δε χάνεται ενέργεια στο περιβάλλον και τα ελατήρια μπορούν πάντα να επιστρέψουν στο αρχικό τους μήκος. Επίσης η μάζα του ιδανικού ελατηρίου θεωρείται αμελητέα. [Στην πραγματικότητα χάνεται μικρό ποσό ενέργειας στο περιβάλλον ως θερμική ενέργεια, ενώ η παραμόρφωση μπορεί να γίνει μόνιμη. Κάθε ελατήριο έχει κάποια όρια αντοχής αν τα υπερβούν θα παραμορφωθεί ή θα σπάσει. Επιπλέον, με την επαναλαμβανόμενη χρήση το υλικό χάνει τις ιδιότητές του λόγω μηχανικής κόπωσης και αν δεν αντικατασταθεί θα σπάσει.]

Νόμο…

Απλή Αρμονική Ταλάντωση (Α.Α.Τ) - Συνισταμένη Δύναμη

Από την Α΄ Λυκείου γνωρίζεις τον θεμελιώδη νόμο της Μηχανικής (2ος νόμος του Newton), ΣF=mα. Επίσης, όπως γνωρίζεις για να υπάρχει επιτάχυνση πρέπει να υπάρχει και δύναμη που ασκείται σε κάποιο σώμα. Στην Α.Α.Τ. ισχύει α=-ω2x, ο συνδυασμός αυτών των δυο σχέσεων δίνει τη σχέση: 
ΣF=-m ω2x Από τη σχέση αυτή φαίνεται ότι όταν ένα σώμα εκτελεί απλή αρμονική ταλάντωση η συνολική δύναμη που δέχεται είναι ανάλογη με την απομάκρυνση του σώματος από την Θ.Ι. της τροχιάς του και έχει αντίθετη φορά από αυτήν. Όταν το σώμα περνά από την Θ.Ι. η συνολική δύναμη που δέχεται ισούται με μηδέν. (Για το λόγο αυτό, ονομάζεται θέση ισορροπίας της ταλάντωσης). Επίσης, στις ακραίες θέσεις της ταλάντωσης η ΣF είναι μεγίστη.


Στο βίντεο δες το διάνυσμα της δύναμης επαναφοράς (είναι πάντα προς την θέση ισορροπίας). 



Αν συμβολίσουμε το γινόμενο mω2 με D (που είναι σταθερό για κάθε ταλαντωτή), δηλαδή D = mω2
Τότε θα έχουμε τη σχέση που δίνει τη δύναμη:F = −Dx (Μάθε την απόδειξη)

Η παραπάνω σχέση είναι γνωστή και σαν συν…

Ταλάντωση και πλαστική κρούση

Θυμήσου την ορμή: 
Για ένα σώμα μάζας m που κινείται µε ταχύτητα u η ορμή του p δίνεται από τη σχέση: p=mu

Η ορμή p είναι ένα διανυσματικό μέγεθος το ο­ποίο έχει: μέτρο p = mu,διεύθυνση και φορά ίδια µε τη διεύθυνση και τη φορά της ταχύτητας u,μονάδα μέτρησης στο S.I. το 1 kg ∙ m/s (ισοδύναμη μονάδα είναι το 1 Ν∙s).Η ορμή, ως διανυσματικό μέγεθος, έχει όλες τις ιδιότητες των διανυσμάτων. Έτσι: μπορεί ν' αναλυθεί σε άξονες, δηλαδή σε συ­νιστώσες px και py,μεταβάλλεται αν μεταβληθεί τουλάχιστον ένα από τα στοιχεία της, δηλαδή το μέτρο της, η διεύθυνσή της ή η φορά της.Ο ρυθμός μεταβολής της ορμής (dp/dt) ισούται με την δύναμη ή τη συνισταμένη των δυνάμεων (ΣF) που ασκούνται στο σώμα.

Προσοχή:

Όταν στις ασκήσεις πρέπει να υπολογίσεις την μεταβολή της ορμής τότε θα υπολογίζεις την σχέση:Δp = pτελ – pαρχΕνώ όταν  ζητείται ο ρυθμό μεταβολής της ορμής θα υπολογίζεις τη σχέση: dp/dt ή ΣF. Θυμήσου:
Σύστημα σωμάτων ονομάζουμε κάθε σύνολο σωμάτων, τα οποία απομονώνουμε νοητι…